Kiedy nabycie udziałów lub akcji w polskiej spółce przez obcokrajowca wymaga zezwolenia MSWiA?
Zgodnie z art. 3e ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, nabycie lub objęcie przez cudzoziemca udziałów lub akcji w spółce handlowej z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także każda inna czynność prawna dotycząca udziałów lub akcji wymaga uzyskania zezwolenia, jeżeli w ich wyniku spółka będąca właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanie się spółką kontrolowaną.
Natomiast ust. 2 przepisu stanowi, że nabycie lub objęcie przez cudzoziemca udziałów lub akcji w spółce handlowej z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych, jeżeli spółka ta jest spółką kontrolowaną, a udziały lub akcje nabywa lub obejmuje cudzoziemiec niebędący udziałowcem lub akcjonariuszem spółki.
Kto musi uzyskać zezwolenie MSWiA na nabycie udziałów w polskiej spółce?
Zgodnie z ustawą, cudzoziemcem jest:
- osoba fizyczna nieposiadająca obywatelstwa polskiego (czyli na przykład obywatel Indii),
- osoba prawna mająca siedzibę za granicą (czyli na przykład odpowiednik polskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mający siedzibę w Kanadzie),
- nieposiadająca osobowości prawnej spółka osób wymienionych w pkt 1 lub 2, mająca siedzibę za granicą, utworzona zgodnie z ustawodawstwem państw obcych (czyli na przykład odpowiednik spółki jawnej utworzonej na terenie USA, mającej tam siedzibę, której wspólnikami są obywatele USA),
- osoba prawna i spółka handlowa nieposiadająca osobowości prawnej mająca siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, kontrolowana bezpośrednio lub pośrednio przez osoby lub spółki wymienione w pkt 1, 2 i 3, na przykład polska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, w której większość udziałów posiada obywatel Stanów Zjednoczonych.
Oczywiście regulacje odnoszą się wyłącznie do spółek z siedzibą w Polsce, które pozostają właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych w Polsce.
Czym jest podmiot kontrolowany w rozumieniu ustawy?
Przez „podmiot kontrolowany” należy rozumieć spółkę, w której cudzoziemiec lub cudzoziemcy dysponują bezpośrednio lub pośrednio powyżej 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik, użytkownik lub na podstawie porozumień z innymi osobami, albo mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów art. 4 § 1 pkt 4 lit. b) lub c), lub e) ustawy Kodeks Spółek Handlowych.
Powyższa definicja ustawowa może nieść ze sobą wiele praktycznych wątpliwości interpretacyjnych. W konsekwencji, przed podjęciem decyzji o zainicjowaniu transakcji nabycia udziałów lub akcji przez obcokrajowców w Polsce, w pierwszej kolejności należy każdorazowo przeprowadzić analizę prawną mającą na celu ustalenie czy faktycznie należy wystąpić do MSWIA z wnioskiem o wydanie zezwolenia.
Wykonując analizę, przede wszystkim kluczowe będzie zweryfikowanie czy po przeprowadzeniu transakcji, obcokrajowiec będzie dysponować bezpośrednio lub pośrednio powyżej 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu nabywanej spółki.
Nabycie udziałów przez cudzoziemca – kto nie jest zobowiązany do uzyskania zezwolenia?
Artykuł 8 ust. 2 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców przewiduje wyłączenie w postaci zwolnienia z uzyskania zgody na nabycie udziałów i akcji w polskiej spółce przez cudzoziemców będących obywatelami lub przedsiębiorcami pochodzącymi z państw-stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo z Konfederacji Szwajcarskiej.
W konsekwencji, uzyskanie zezwolenia będzie niezbędne w przypadku cudzoziemców mających siedzibę poza obszarem Unii Europejskiej i Szwajcarii, przykładowo z Ukrainy, Białorusi, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Indii czy Norwegii.
Nabycie udziałów przez cudzoziemca – jak w praktyce wygląda procedura przed MSWIA?
Procedura uzyskania zgody na objęcie udziałów przez cudzoziemca jest złożona. Przede wszystkim wnioskodawca powinien poprawnie sformułować i złożyć wniosek o nabycie wraz z listą załączników.
Załączniki te można podzielić na następujące grupy:
- dokumenty i informacje związane ze statusem prawnym cudzoziemca, przykładowo może być to odpis z rejestru handlowego „Companies House” w przypadku spółek brytyjskich, bądź równoważne dokumenty rejestrowe właściwe dla danego państwa,
- dokumenty i informacje określające status prawny spółki, której nabycia akcji lub udziałów dotyczy wniosek składany do MSWIA,
- dokumenty i informacje określające status prawny zbywcy udziałów,
- dokumenty i informacje dotyczące określenia nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym spółki, której udziały lub akcje mają być przedmiotem nabycia, oraz nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym jej spółek zależnych, które w wyniku jakiejkolwiek z tych czynności staną się kontrolowane przez cudzoziemca.
Wnioskodawca zobowiązany jest również oczywiście do określeniasposobu nabycia lub objęcia udziałów (akcji) stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym jej spółek zależnych, które w wyniku jakiejkolwiek z tych czynności staną się kontrolowane przez cudzoziemca.
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych informacji oraz rodzajów dokumentów, jakie jest obowiązany przedstawić cudzoziemiec ubiegający się o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości precyzuje jakie konkretnie dokumenty powinien przedłożyć wnioskodawca.
Po złożeniu wniosku, w kolejnym kroku MSWIA weryfikuje przedłożone informacje i dokumenty pod względem formalnym. W sytuacji, gdy złożony wniosek nie jest kompletny, organ wzywa wnioskodawcę do jego uzupełnienia. Należy mieć na uwadze, że każdorazowe wezwanie do uzupełnienia braków powoduje konieczność uzupełnienia braków, a w konsekwencji wydłużenie się postępowania administracyjnego.
Zezwolenie jest wydawane w sytuacji, gdy nie stwierdzi się występowania zagrożenia obronności, bezpieczeństwa lub porządku publicznego państwa na skutek przejęcia udziałów przez obcokrajowca.
W praktyce obowiązek uzyskania zezwolenia należy analizować równolegle z konstrukcją samej transakcji sprzedaży udziałów. Szczegółowe omówienie procesu nabycia udziałów lub sprzedaży spółki z udziałem cudzoziemca, wraz z praktycznymi aspektami transakcyjnymi, zostało przedstawione w odrębnym opracowaniu dotyczącym nabywania udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Polsce, obejmującym również praktyczne aspekty transakcyjne.
Ile trwa uzyskanie zezwolenia od MSWiA?
Generalnie, postępowanie o wydanie zezwolenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji trwa około 2–3 miesięcy od momentu złożenia kompletnego wniosku. Natomiast w praktyce termin ten często ulega wydłużeniu, w sytuacji, gdy wniosek zawiera braki formalne lub nie dołączono odpowiednich dokumentów. Każde wezwanie do uzupełnienia dokumentów powoduje wstrzymanie biegu sprawy do czasu dostarczenia wymaganych informacji, co realnie wydłuża całe postępowanie. Dlatego też istotne jest, aby wniosek został sporządzony starannie i zgodnie z wymogami ustawy oraz rozporządzenia.
Konsekwencje nabycie udziałów w spółce bez uzyskania zgody MSWIA
Artykuł 6 ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców wprowadza bardzo dotkliwą sankcję cywilnoprawną. Nabycie lub objęcie udziałów albo akcji w spółce handlowej bez uzyskania zgody ze strony MSWIA oznacza, że transakcja jest nieważna z mocy prawa, a zatem nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych od chwili jej podjęcia i nie jest konieczne składanie jakichkolwiek dalszych oświadczeń, czy uzyskanie konstytutywnego orzeczenia sądu co do nieważności.
Nieważność ma przy tym charakter definitywny, co oznacza, że umowa dotknięta nieważnością nie wywołuje skutków prawnych i nie da się jej „uzdrowić”. Dla osiągnięcia zamierzonego rezultatu prawnego konieczne jest ponowne dokonanie czynności w sposób zgodny z przepisami ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, a zatem uzyskanie zgody od MSWIA.
Nie istnieje. Cudzoziemiec, który składa wniosek o zezwolenie powinien sporządzić wniosek i dołączyć do niego dokumenty, zgodnie z ustawą o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców oraz z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie szczegółowych informacji oraz rodzajów dokumentów, jakie jest obowiązany przedstawić cudzoziemiec ubiegający się o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 01.06.2017 r. orzekł, że nabycie wskutek łączenia się spółek, w wyniku czego w majątku spółki przejmującej znajdzie się własność nieruchomości, wymaga posiadania już na dzień połączenia spółek, przewidzianego ustawą zezwolenia (sygn. akt I CSK 585/16).
Nie. Przepisy ustawy nie znajdują zastosowania do nabywania udziałów lub akcji w spółkach mających siedzibę poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nawet w sytuacji, gdy takie spółki są właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych w Polsce.
Nie. Obowiązek uzyskania zezwolenia na nabycie udziałów lub akcji nie powstaje w przypadku, jeżeli spółka posiada wyłącznie na przykład samodzielny lokal mieszkalny, przy czym warunkiem wyłączenia jest to, aby nieruchomość nie była położona w strefie nadgranicznej.
