Błąd medyczny w Polsce, odszkodowanie dla zagranicznego pacjenta

Najważniejsze informacje dla zagranicznego pacjenta

• Błąd medyczny w Polsce może dotyczyć diagnostyki, kwalifikacji do zabiegu, samego wykonania procedury, opieki pooperacyjnej, organizacji leczenia albo braku świadomej zgody.
• Zagraniczny pacjent może kierować roszczenia przeciwko polskiej klinice, lekarzowi, lekarzowi dentyście, podmiotowi leczniczemu albo ubezpieczycielowi OC.
• Roszczenie może obejmować nie tylko zwrot ceny zabiegu, lecz także leczenie naprawcze, utracone dochody, koszty podróży, zadośćuczynienie i przyszłe następstwa zdrowotne.
• Samo wystąpienie powikłania nie oznacza automatycznie odpowiedzialności lekarza, ale powikłanie nie wyklucza błędu, jeżeli wynikało z nieprawidłowego działania albo zaniechania.
• W sprawach zagranicznych szczególne znaczenie ma pełna dokumentacja medyczna, dokumentacja późniejszego leczenia oraz niezależna ocena medyczna.
• Bariera językowa może mieć znaczenie dla oceny, czy pacjent rzeczywiście udzielił świadomej zgody na zabieg.
• Większość czynności związanych z przygotowaniem sprawy może zostać przeprowadzona zdalnie, bez konieczności osobistego przyjazdu pacjenta do Polski.

Czy cudzoziemiec może dochodzić odszkodowania od polskiej kliniki?

Tak. Zagraniczny pacjent może dochodzić roszczeń przeciwko polskiej klinice, lekarzowi, lekarzowi dentyście, podmiotowi leczniczemu albo ubezpieczycielowi odpowiedzialności cywilnej. Dotyczy to zarówno pacjentów, którzy mieszkają w Polsce, jak i osób, które przyjechały do Polski wyłącznie w celu leczenia.

Jeżeli pozwany ma siedzibę w Polsce, a leczenie zostało przeprowadzone w Polsce, polski sąd będzie właściwy do rozpoznania sprawy. Jurysdykcja może wynikać z miejsca siedziby pozwanego, miejsca wykonania usługi medycznej albo miejsca wystąpienia zdarzenia powodującego szkodę.

Kiedy nieudany zabieg może być błędem medycznym?

Nie każdy niezadowalający wynik leczenia oznacza błąd medyczny. Wystąpienie znanego powikłania nie prowadzi automatycznie do odpowiedzialności lekarza, jeżeli pacjent został prawidłowo zakwalifikowany, zabieg przeprowadzono zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, a opieka pooperacyjna była prawidłowa. Jak wskazuje się w doktrynie: „Nie wszystkie niewłaściwości zaistniałe podczas realizacji czynności leczniczych są jednak błędem medycznym”. (E.A. Puch, M. Nowak-Jaroszyk, E. Swora-Cwynar, „Błąd medyczny w teorii i praktyce, przegląd najważniejszych zagadnień”, Medycyna Pracy 2020;71(5):613-630)

Z drugiej strony klinika nie może bronić się samym twierdzeniem, że skutek był „powikłaniem”. Trzeba zbadać, czy ryzyko było typowe i nieuniknione, czy pacjent został o nim poinformowany, czy zastosowano właściwą metodę, czy zabieg wykonano prawidłowo oraz czy prawidłowo zareagowano na objawy po zabiegu.

W praktyce ocena, czy doszło do błędu medycznego, wymaga analizy całego przebiegu leczenia, a nie tylko jego końcowego rezultatu. Znaczenie mają w szczególności dokumentacja medyczna, kwalifikacja do zabiegu, zakres informacji przekazanych pacjentowi, zastosowana metoda leczenia, przebieg samej procedury, sposób reagowania na powikłania oraz dalsze zalecenia i opieka pooperacyjna. Zwykle konieczna jest również opinia niezależnego specjalisty, który oceni, czy postępowanie lekarza odpowiadało aktualnej wiedzy medycznej i przyjętym standardom.

Podstawy roszczenia mogą wystąpić między innymi w przypadku:

• niewłaściwego zakwalifikowania pacjenta do zabiegu,
• nieprzeprowadzenia odpowiedniego wywiadu lub koniecznych badań,
• zastosowania nieodpowiedniej techniki, implantu, materiału albo wyrobu medycznego,
• błędu technicznego podczas operacji lub leczenia stomatologicznego,
• nierozpoznania albo opóźnionego leczenia powikłania,
• nieprawidłowej opieki pooperacyjnej,
• pozostawienia w organizmie pacjenta elementu sprzętu medycznego,
• leczenia bez skutecznej, świadomej zgody,
• nieudzielenia pełnej informacji o ryzykach i alternatywach,
• nierzetelnego lub niekompletnego prowadzenia dokumentacji.

Pacjent powinien wykazać nieprawidłowe działanie lub zaniechanie, szkodę oraz związek przyczynowy. W sprawach medycznych nie zawsze wymaga się udowodnienia przyczynowości z absolutną naukową pewnością. Może wystarczyć odpowiednio wysoki stopień prawdopodobieństwa wynikający z dokumentacji, opinii medycznych i całego przebiegu zdarzeń.

Błąd stomatologiczny w Polsce i nieudany implant

Błąd stomatologiczny w Polsce jest jedną z częstszych kategorii roszczeń zgłaszanych przez zagranicznych pacjentów. Spory dotyczą zwłaszcza implantologii, leczenia kanałowego, leczenia protetycznego, uszkodzenia nerwu, uszkodzenia zatoki, wadliwej diagnostyki obrazowej, zaburzeń zgryzu, bólu i przewlekłego stanu zapalnego. W przypadku nieudanego implantu roszczenie może obejmować nie tylko cenę pierwotnego zabiegu. Szkoda może obejmować także koszt usunięcia wadliwego implantu, leczenia zakażenia, odbudowy kości, wszczepienia nowego implantu, wykonania nowej korony, mostu albo innej odbudowy protetycznej. Roszczenie może powstać również wtedy, gdy odbudowa jest technicznie funkcjonalna, lecz jej wygląd istotnie odbiega od rezultatu przedstawionego i uzgodnionego przed zabiegiem.

Nieudana operacja plastyczna w Polsce

W przypadku nieudanej operacji plastycznej w Polsce podstawą roszczeń może być nie tylko sam niekorzystny efekt estetyczny, ale przede wszystkim takie działanie lub zaniechanie kliniki albo lekarza, które odbiegało od aktualnej wiedzy medycznej, uzgodnionego planu leczenia, standardów kwalifikacji do zabiegu albo obowiązków informacyjnych wobec pacjenta.

Jako błąd medyczny przy operacji plastycznej mogą kwalifikować się w szczególności:

• nieprawidłowa kwalifikacja pacjenta do zabiegu,
• doprowadzenie do obiektywnej deformacji, wyraźnej asymetrii albo oszpecenia,
• pogorszenie oddychania lub innej funkcji organizmu,
• powstanie możliwych do uniknięcia blizn, martwicy, zakażenia albo innych powikłań wynikających z nieprawidłowego leczenia,
• konieczność przeprowadzenia kolejnej operacji naprawczej,
• złożenie pacjentowi konkretnych, mylących zapewnień dotyczących efektu zabiegu.

W tego rodzaju sprawach należy zabezpieczyć przede wszystkim dokumentację medyczną, formularze zgody, materiały reklamowe kliniki, wizualizacje, zdjęcia „przed i po”, korespondencję z lekarzem i koordynatorem pacjenta oraz dokumenty dotyczące kwalifikacji do zabiegu i późniejszego leczenia naprawczego.

Jakich świadczeń może żądać zagraniczny pacjent?

W sprawie o odszkodowanie za błąd medyczny w Polsce nie chodzi wyłącznie o zwrot ceny zabiegu. W zależności od następstw zdrowotnych i majątkowych pacjent może dochodzić kilku różnych świadczeń.

Koszty leczenia naprawczego i inne szkody finansowe

Zgodnie z Kodeksem cywilnym naprawienie szkody na osobie może obejmować wszystkie konieczne i celowe wydatki wynikające ze zdarzenia. Pacjent może także żądać wyłożenia z góry sumy potrzebnej na przyszłe leczenie, jeżeli potrzeba leczenia i jego orientacyjny koszt są możliwe do wykazania.

Roszczenie może obejmować między innymi:

• operację lub leczenie naprawcze,
• konsultacje i badania,
• pobyt w szpitalu, rehabilitację i fizjoterapię,
• leki i wyroby medyczne,
• terapię psychologiczną lub psychiatryczną,
• koszty opieki osób trzecich,
• przeloty, dojazdy i zakwaterowanie,
• tłumaczenia i uporządkowanie dokumentacji,
• utracone wynagrodzenie lub dochód z działalności,
• przyszłe wizyty kontrolne.

Leczenie naprawcze może zostać przeprowadzone w państwie zamieszkania pacjenta. Poszkodowany nie musi ponownie leczyć się u lekarza lub w klinice, do których racjonalnie utracił zaufanie. Zakres i cena leczenia powinny jednak wynikać ze szczegółowego planu lub kosztorysu.

Zadośćuczynienie za ból i cierpienie

Odrębne świadczenie może przysługiwać za krzywdę niemajątkową, czyli zadośćuczynienie za błąd medyczny. Sąd ocenia między innymi intensywność bólu, czas leczenia, hospitalizację, stres, oszpecenie, utratę pewności siebie, konieczność kolejnych zabiegów oraz wpływ zdarzenia na życie osobiste i zawodowe.

Polskie prawo nie przewiduje tabel ani stałych stawek zadośćuczynienia za określony rodzaj błędu medycznego. Sąd powinien ocenić indywidualną sytuację pacjenta, uwzględniając między innymi rodzaj i nasilenie bólu, czas trwania leczenia, konieczność hospitalizacji i kolejnych zabiegów, trwałość następstw, rokowania, oszpecenie, ograniczenia w życiu zawodowym i prywatnym oraz cierpienia psychiczne. Zadośćuczynienie powinno mieć realną, ekonomicznie odczuwalną wartość i rzeczywiście kompensować doznaną krzywdę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt IV CSK 386/18).

Utracone dochody i renta

Pacjent może dochodzić wynagrodzenia utraconego podczas hospitalizacji, rekonwalescencji albo leczenia naprawczego. Pracownik może wykazać stratę za pomocą umowy, pasków wynagrodzeń i zaświadczenia pracodawcy. Osoba prowadząca działalność może przedstawić dokumenty podatkowe, wystawione faktury, anulowane kontrakty i historię przychodów.

Jeżeli skutki błędu medycznego mają charakter trwały i ograniczają zdolność zarobkową albo zwiększają stałe potrzeby pacjenta, możliwe jest także żądanie renty.

Odpowiedzialność za przyszłe następstwa

Niektóre konsekwencje błędu medycznego mogą ujawnić się dopiero po latach. Dotyczy to między innymi uszkodzeń nerwów, implantów, przewlekłych zakażeń, zrostów i powikłań neurologicznych.

W uzasadnionych przypadkach pacjent może żądać ustalenia odpowiedzialności pozwanego za następstwa, które mogą powstać w przyszłości. Sąd Najwyższy potwierdził, że w sprawach o szkodę na osobie może istnieć interes prawny w takim ustaleniu (uchwała Sądu Najwyższego z 24 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 2/09)

Naruszenie praw pacjenta, świadoma zgoda i bariera językowa

Odrębna odpowiedzialność może wynikać z zawinionego naruszenia prawa pacjenta do informacji, świadomej zgody, dokumentacji medycznej, godności albo prywatności. Roszczenie może być zasadne również wtedy, gdy samo techniczne wykonanie zabiegu nie zostanie uznane za nieprawidłowe, ale pacjentowi nie przekazano informacji koniecznych do podjęcia świadomej decyzji.

Podpisanie formularza nie oznacza automatycznie, że klinika jest zwolniona z odpowiedzialności. Pacjent, akceptując typowe ryzyko prawidłowo wykonanego zabiegu, nie wyraża zgody na błąd lekarza.

Przed leczeniem pacjent powinien otrzymać zrozumiałą informację o rozpoznaniu, proponowanej metodzie, alternatywach, możliwych następstwach, istotnych ryzykach, przewidywanym wyniku i konsekwencjach rezygnacji z zabiegu. W przypadku operacji lub metody stwarzającej podwyższone ryzyko zgoda powinna zostać co do zasady wyrażona na piśmie.

W sprawie zagranicznego pacjenta istotne jest, czy rzeczywiście rozumiał formularz i wyjaśnienia lekarza. Samo podpisanie dokumentu sporządzonego po polsku może nie być wystarczające, jeżeli pacjent nie znał języka i nie otrzymał informacji w zrozumiałej formie. Bariera językowa nie unieważnia automatycznie każdej zgody, ale wymaga zbadania języka konsultacji, udziału tłumacza lub koordynatora, znajomości języka przez pacjenta oraz treści przesłanych wiadomości i dokumentów.

W niektórych sprawach nieprawidłowe leczenie albo sposób komunikacji z pacjentem może wiązać się również z naruszeniem godności, prywatności lub innych dóbr osobistych. Szerzej o tego rodzaju roszczeniach piszemy w artykule o naruszeniu dóbr osobistych.

Jak uzyskać dokumentację medyczną z Polski?

Pierwszym krokiem po nieudanym leczeniu w Polsce powinno być wystąpienie o pełną dokumentację medyczną z polskiej kliniki. Najlepiej zrobić to przed rozpoczęciem szczegółowego sporu z kliniką, aby ograniczyć ryzyko braków, niejasności albo późniejszych trudności dowodowych.

Dokumentację może uzyskać pacjent, osoba przez niego upoważniona lub pełnomocnik. Wniosek może zostać złożony elektronicznie, a pierwsze udostępnienie dokumentacji w żądanym zakresie jest co do zasady bezpłatne.

Wniosek powinien obejmować między innymi:

• pełną historię leczenia,
• opisy konsultacji i badań,
• ankiety i kwalifikację do zabiegu,
• formularze zgody,
• opisy operacyjne i dokumentację znieczulenia,
• zalecenia pooperacyjne,
• wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych.

Oczywiście wniosek powinien obejmować cały okres leczenia, a nie tylko dzień wykonania zabiegu.

Jakie dowody należy zabezpieczyć po nieudanym leczeniu w Polsce?

Poza dokumentacją medyczną należy zachować umowy, faktury, potwierdzenia przelewów, zdjęcia, nagrania, reklamy, wizualizacje oraz korespondencję z kliniką, lekarzem i koordynatorem pacjenta.

Potrzebna może być także dokumentacja z zagranicznych szpitali i gabinetów, które leczyły późniejsze powikłania. Plan leczenia naprawczego powinien wyjaśniać, jakie czynności są konieczne, dlaczego należy je przeprowadzić i jaki będzie ich koszt.

Prywatna opinia lekarza nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale często pozwala ocenić, czy doszło do błędu, prawidłowo sformułować zarzuty, obliczyć wartość roszczenia i przygotować pytania do biegłego.

Kto może ponosić odpowiedzialność za błąd medyczny w Polsce?

Nazwa handlowa widoczna na stronie internetowej kliniki nie zawsze jest nazwą podmiotu, który formalnie zawarł umowę z pacjentem. Dlatego przed skierowaniem wezwania albo pozwu trzeba ustalić, kto był stroną umowy, kto wykonał zabieg, kto organizował leczenie oraz kto posiadał ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej.

Współczesne leczenie jest często procesem zespołowym. Analiza odpowiedzialności nie powinna ograniczać się do osoby, która fizycznie wykonała zabieg, lecz obejmować także decyzje innych członków personelu, przepływ informacji, nadzór oraz organizację pracy kliniki.

W zależności od formy wykonywania zawodu i struktury kliniki odpowiedzialność może ponosić:

• podmiot leczniczy lub pracodawca lekarza, w szczególności gdy lekarz udzielał świadczenia jako pracownik albo klinika była stroną umowy zawartej z pacjentem,
• lekarz albo lekarz dentysta współpracujący z kliniką na podstawie umowy cywilnoprawnej,
• lekarz prowadzący własną praktykę, który może odpowiadać bezpośrednio wobec pacjenta,
• ubezpieczyciel odpowiedzialności cywilnej, jeżeli zdarzenie jest objęte zakresem ochrony ubezpieczeniowej.

Właściwy podmiot należy ustalić na podstawie faktury, umowy, formularza zgody, danych płatności, wpisu w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą oraz dokumentów dotyczących ubezpieczenia. Błędne oznaczenie pozwanego może prowadzić do niepotrzebnego przedłużenia postępowania.

Jak przebiega dochodzenie roszczeń przeciwko polskiej klinice?

Dochodzenie roszczeń za nieudane leczenie w Polsce powinno być przygotowane etapowo. W praktyce najczęściej obejmuje następujące działania:

1. Zabezpieczenie dowodów. Należy zgromadzić dokumentację z Polski, dokumenty późniejszego leczenia, obrazy diagnostyczne, faktury, korespondencję, zdjęcia i materiały reklamowe.
2. Niezależna ocena medyczna. Specjalista powinien ocenić kwalifikację pacjenta, sposób przeprowadzenia zabiegu, opiekę pooperacyjną, związek przyczynowy i zakres leczenia naprawczego.
3. Ustalenie pozwanych i wartości roszczenia. Należy zidentyfikować klinikę, lekarza, lekarza dentystę i ubezpieczyciela oraz osobno obliczyć koszty, utracone dochody i zadośćuczynienie.
4. Wezwanie przedsądowe i zgłoszenie szkody. Szczegółowe wezwanie powinno przedstawiać przebieg leczenia, uchybienia, następstwa zdrowotne, dowody oraz sposób wyliczenia poszczególnych kwot.
5. Negocjacje, mediacja albo postępowanie sądowe. Dobrze przygotowane roszczenie może doprowadzić do ugody. Jeżeli klinika albo ubezpieczyciel odmawiają racjonalnego rozwiązania sprawy, możliwe jest wniesienie pozwu.

Na etapie procesu najważniejszym dowodem będzie zazwyczaj opinia jednego lub kilku biegłych odpowiedniej specjalności. Dlatego już na etapie przedsądowym warto zadbać o kompletność dokumentacji i precyzyjne sformułowanie zarzutów medycznych.

Postępowanie przed Rzecznikiem Praw Pacjenta, odpowiedzialność zawodowa i sprawa karna

W zależności od charakteru zdarzenia możliwe jest również:

• złożenie wniosku do Rzecznika Praw Pacjenta,
• wszczęcie postępowania dotyczącego odpowiedzialności zawodowej lekarza,
• złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa,
• działanie w postępowaniu karnym w charakterze pokrzywdzonego.

Postępowania te nie prowadzą automatycznie do wypłaty pełnego odszkodowania i nie zastępują właściwie przygotowanego roszczenia cywilnego. Powinny być wszczynane wtedy, gdy uzasadniają je okoliczności i dowody, a nie wyłącznie jako standardowy środek nacisku negocjacyjnego.

Przedawnienie roszczeń za błąd medyczny w Polsce

W przypadku odpowiedzialności deliktowej podstawowy termin przedawnienia wynosi trzy lata od dnia, w którym pacjent dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej.

W odniesieniu do szkody na osobie przedawnienie nie może zakończyć się wcześniej niż po trzech latach od uzyskania takiej wiedzy. Dłuższy termin może mieć zastosowanie, jeżeli szkoda wynikała z przestępstwa.

Zwykłe wezwanie do zapłaty co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia. Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa przedawnienie roszczenia wobec ubezpieczyciela, ale nie należy bez odrębnej analizy zakładać, że wywołuje identyczny skutek wobec kliniki lub lekarza.

Data zabiegu nie jest więc jedyną istotną datą, jednak zwlekanie ze sprawą zwiększa ryzyko procesowe i dowodowe. Im szybciej pacjent zabezpieczy dokumenty, tym łatwiej ustalić przebieg leczenia i przygotować roszczenie.

Wysokość roszczenia w sprawach o błąd medyczny

Wartość każdej sprawy wymaga indywidualnej oceny i nie może być ustalana wyłącznie na podstawie kwot zasądzonych w innych postępowaniach. Znaczenie mają przede wszystkim rodzaj, zakres i trwałość obrażeń, intensywność oraz czas trwania bólu, liczba zabiegów, długość hospitalizacji i rekonwalescencji, rokowania na przyszłość oraz konieczność dalszego leczenia, rehabilitacji lub korzystania z pomocy osób trzecich.

Odrębnej oceny wymagają szkody majątkowe, w szczególności koszty leczenia naprawczego, badań, leków, rehabilitacji, dojazdów i opieki, a także utracone wynagrodzenie lub dochody z działalności gospodarczej. W przypadku zagranicznych pacjentów roszczenie może obejmować również uzasadnione koszty leczenia w państwie zamieszkania, podróży do Polski, zakwaterowania oraz tłumaczenia dokumentacji.

Przy ocenie konkretnej sprawy należy zawsze analizować pełną dokumentację medyczną, plan leczenia naprawczego, rokowania, skutki psychiczne i zawodowe oraz dowody potwierdzające poniesione i przewidywane koszty.

Podsumowanie

Błąd medyczny w Polsce może dawać zagranicznemu pacjentowi podstawę do dochodzenia roszczeń przeciwko polskiej klinice, lekarzowi, lekarzowi dentyście albo ubezpieczycielowi. Sam nieudany wynik leczenia nie wystarcza jednak do uzyskania odszkodowania. Konieczne jest ustalenie, czy doszło do nieprawidłowego działania lub zaniechania, jaka szkoda powstała po stronie pacjenta i czy istnieje związek przyczynowy między leczeniem a skutkami zdrowotnymi.

W sprawach zagranicznych szczególne znaczenie mają dokumentacja medyczna, dokumenty późniejszego leczenia, bariera językowa, zgoda pacjenta, ustalenie właściwego podmiotu odpowiedzialnego oraz prawidłowe wyliczenie roszczeń. Odpowiednio przygotowane zgłoszenie szkody może zwiększyć szanse na ugodę, a w razie odmowy pozwala lepiej przygotować postępowanie sądowe.