Obowiązek udostępnienia lokalu przez właściciela zarządowi wspólnoty mieszkaniowej w celu konserwacji, remontu i usunięcia awarii w lokalu

Lokal mieszkalny, choć stanowi odrębną własność, co do zasady funkcjonuje w ramach wspólnoty mieszkaniowej. Stan ten powoduje, że istnieją pewne ograniczenia prawa własności dla właściciela lokalu w zakresie niezakłóconego korzystania z lokalu, mające na celu ochronę interesu wspólnego mieszkańców i umożliwienie prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną.

Jednym z tego typu ograniczeń prawa własności jest obowiązek właściciela lokalu do udostępnienia lokalu na żądanie zarządu wspólnoty mieszkaniowej zawsze, gdy jest to niezbędne do przeprowadzenia konserwacji, remontu lub usunięcia awarii w nieruchomości wspólnej, a także w celu wyposażenia budynku, jego części lub innych lokali w dodatkowe instalacje. Obowiązek ten wynika wprost z art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali, a „ograniczenie to wynika ze specyfiki odrębnej własności lokalu, który położony jest w budynku wielolokalowym (T. Barański, w: Izdebski, Komentarz do ustawy o własności lokali).

Generalnym celem komentowanego przepisu jest zapewnienie możliwości utrzymania nieruchomości wspólnej w należytym stanie technicznym. W praktyce bowiem wiele elementów nieruchomości wspólnej, przykładowo takich jak piony instalacyjne, przewody elektryczne, rury grzewcze czy wodociągowe, przebiega przez lokale pozostające we władaniu poszczególnych właścicieli lokali. W konsekwencji, brak dostępu do lokali w wielu przypadkach ograniczy, bądź wręcz uniemożliwi w praktyce wykonywanie obowiązków zarządu wspólnoty mieszkaniowej. Zobowiązanie właściciela lokalu do udostępnienia lokalu na żądanie zarządu wspólnoty mieszkaniowej jest zatem rozwiązaniem funkcjonalnie koniecznym, służącym ochronie interesu ogółu właścicieli oraz zapewnieniu sprawnego i bezpiecznego zarządzania nieruchomością wspólną. Z naszego doświadczenia wynika jednak, że zdarzają się sytuacje, gdy właściciel lokalu odmawia udostępnienia go wspólnocie mieszkaniowej.

Niniejszy artykuł podejmuje następujące kwestie:

1. kiedy zarząd wspólnoty mieszkaniowej może domagać się wstępu do lokalu mieszkalnego?
2. czym są „konserwacja”, „remont” i „awaria” w rozumieniu art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali?
3. czy w przypadku „awarii wywołującej szkodę” zarząd może dostać się do lokalu mieszkalnego?
4. jak należy rozumieć „zarząd” w kontekście przepisu art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali?
5. jakie roszczenia przysługują wspólnocie mieszkaniowej w przypadku nieudostępnienia lokalu przez właściciela?
6. czy wspólnocie mieszkaniowej przysługuje roszczenie odszkodowawcze w sytuacji nieudostępnienia lokalu przez właściciela?

Kiedy zarząd wspólnoty mieszkaniowej może domagać się wstępu do lokalu mieszkalnego?

Bez wątpienia art. 13 ust. 2 ustawy stanowi znaczną ingerencję w prawo własności lokalu. Wydaje się, że właśnie dlatego też intencją ustawodawcy było, aby przepis w sposób precyzyjny określał w jakich konkretnych okolicznościach zarząd wspólnoty mieszkaniowej może domagać się od właściciela lokalu wstępu do mieszkania. Regulacja przewiduje zatem, że może do tego dojść wyłącznie w sytuacjach, gdy jest to niezbędne:

1) w celu przeprowadzenia konserwacji nieruchomości wspólnej,

2) w celu dokonania remontu nieruchomości wspólnej,

3) w celu usunięcia awarii w nieruchomości wspólnej,

4) w celu wyposażenia budynku, jego części lub innych lokali w dodatkowe instalacje.

Istotne jednak, że przedmiotem uprawnienia zarządu każdorazowo musi być wyłącznie przeprowadzenie konserwacji, dokonanie remontu i usunięcie awarii nieruchomości wspólnej, natomiast nigdy nie nieruchomości indywidualnej. Zarząd wspólnoty mieszkaniowej nie ma bowiem prawa do ingerowania w wyodrębnione lokale mieszkalne – jego funkcja ogranicza się do zarządzania i utrzymania części wspólnych budynku. W praktyce oznacza to, że zarząd nie może żądać wstępu do lokalu mieszkalnego, przykładowo w sytuacji, gdy (zdaniem zarządu) konieczne jest dokonanie konserwacji, remontu lub usunięcia awarii jakiegoś elementu nieruchomości lokalowej.

Praktyczny przykład z orzecznictwa:

„Roszczenie powódki wykraczało poza zakres regulacji powołanej w pozwie: żądano nie tylko wstępu, ale i w istocie „zezwolenia” na wykonanie prac ściśle w obrębie prywatnego lokalu, a ponadto zarówno docieplenie ścian wewnętrznych loggii przylegających do mieszkania pozwanych, jak i wymiana pozostającej w obrębie loggii balustrady dla celów wyłącznie „estetycznych oraz przede wszystkim obróbka blacharska czołowej płyty loggi lokalu należącego do pozwanych w sposób nieuprawniony, zbyt daleko idący i narażający na potencjalnie znaczną szkodę majątkową wkraczałaby w sferę prawa własności pozwanych. Nie istniało usprawiedliwienie prawne dla działań, które polegać musiałyby ze swej istoty na trwałym i nieodwracalnym zniszczeniu części lokalu należącego do pozwanych, a taki byłby niewątpliwie skutek pozytywnego orzeczenia o wstępie do lokalu pozwanych” (wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku, IV Wydział Cywilny Odwoławczy, z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV Ca 168/13).

Należy także zwrócić uwagę, że oczywiście w przypadku, gdy lokal mieszkalny jest przedmiotem umowy najmu, wówczas to najemca jest obowiązany zapewnić dostęp do lokalu.

Czym są „konserwacja”, „remont” i „awaria” w rozumieniu art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali?

Konserwacja w nieruchomości wspólnej

W doktrynie wskazuje się, że pod pojęciem konserwacji należy rozumieć takie czynności, które mają na celu odświeżenie, odnowienie elementów nieruchomości wspólnej lub ich zabezpieczenie przed potencjalnymi uszkodzeniami, które mogą wynikać z używania tych elementów (J. Zębala, w: Osajda, Komentarz, t. VIB, 2018, art. 13 ustawy o własności lokali). W konsekwencji prace konserwacyjne obejmują zarówno działania prewencyjne, mające zapobiegać pogorszeniu stanu technicznego, jak i czynności odtwarzające pierwotny stan techniczny części wspólnych budynku.

Sformułowanie „niezbędne do przeprowadzenia konserwacji” nie oznacza, że właściciel lokalu zobowiązany jest do udostępnienia lokalu dopiero wówczas, gdy elementy nieruchomości wspólnej są już na takim etapie, że wymagają naprawy. Przesłanka „niezbędności” odnosi się bowiem do sytuacji, w której dostęp do lokalu jest konieczny, aby przeprowadzić konserwację elementów nieruchomości wspólnej.

Oznacza to, że jeśli planowana konserwacja może być wykonana tylko przez wejście do konkretnego lokalu, przesłanka niezbędności co do zasady będzie spełniona. Podnosi się bowiem, że nie można bowiem narażać wspólnoty mieszkaniowej na nieuzasadnione wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości wspólnej, jeśli cel ten można osiągnąć w sposób prostszy i tańszy (Osajda/red. Lackoroński, Komentarz do ustawy o własności lokali, 2022, wyd. 12/Romanow).

Remont w nieruchomości wspólnej

Definicja terminu „remontu” znajduje się w art. 3 pkt 8 ustawy prawo budowlane, zgodnie z którym remontem jest wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. Wydaje się zatem, że definicja „remontu” jest przeciwstawna do definicji „konserwacja”, natomiast w praktyce rozróżnienie to nie wydaje się być kluczowe z uwagi na to, że art. 12 ust. 3 ustawy pozwala na wstęp do lokalu zarówno w przeprowadzenia konserwacji jak i dokonania remontu.

Awaria w nieruchomości wspólnej

Awarię należy natomiast definiować zgodnie z potocznym znaczeniem słowa, a zatem „uszkodzenie”, czy „zepsucie się” elementu nieruchomości wspólnej.

Awaria wywołująca szkodę a wstęp zarządu do lokalu mieszkalnego

Odmienną sytuacją będzie natomiast nagłe zdarzenie, wymagające natychmiastowej interwencji technicznej, kiedy czas nie pozwala na wcześniejsze zawiadomienie właściciela lokalu lub uzyskanie jego zgody na wstęp do mieszkania. Jeżeli zatem w lokalu wystąpi awaria powodująca szkodę lub bezpośrednio zagrażająca jej powstaniem, na przykład pęknięcie rury wodociągowej, awaria instalacji gazowej czy zwarcie w instalacji elektrycznej, właściciel lokalu ma obowiązek niezwłocznego udostępnienia go zarządowi w celu usunięcia awarii. W przypadku jego nieobecności lub odmowy udostępnienia lokalu, wydaje się, że zarząd wspólnoty mieszkaniowej uprawniony jest do wejścia do lokalu w obecności funkcjonariusza Policji, a gdy jest to konieczne, także przy udziale straży pożarnej. Jako podstawę prawną tego uprawnienia w doktrynie wskazuje się na przepis art. 61 ust. 1 zd. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stosowany analogicznie wobec wspólnot mieszkaniowych.

Jak należy rozumieć „zarząd” w kontekście przepisu art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali?

W praktyce pojawia się także zagadnienie praktyczne jak należy definiować „zarząd” w kontekście art. 13 ust. 2 ustawy. Wskazuje się, że pojęcie to należy interpretować zgodnie z wykładnią funkcjonalną (celowościową), a zatem przepis powinien być rozumiany tak, aby był jak najbardziej przydatnym środkiem do osiągnięcia jego celu. W praktyce „zarządem” będzie podmiot wyposażony w pewne kompetencje ustawowe, działający w interesie wspólnoty mieszkaniowej. Jeżeli zatem we wspólnocie mieszkaniowej zarząd nieruchomością wspólną został powierzony zarządcy na podstawie umowy cywilnoprawnej, wówczas to zarządca będzie umocowany do żądania wstępu do lokalu.

Jakie przysługują roszczenia wspólnocie mieszkaniowej w przypadku nieudostępnienia lokalu przez właściciela?

Z naszego doświadczenia wynika, że w niektórych przypadkach właściciele lokali bezzasadnie odmawiają wspólnotom mieszkaniowym (zarządom wspólnot mieszkaniowych) wstępu do lokalu, argumentując to między innymi koniecznością ochrony miru domowego, prawem własności przysługującym do lokalu, kwestionowaniem zasadności planowanych czynności technicznych czy po prostu brakiem zgody na dokonanie ingerencji w lokalu. W większości przypadków argumenty te są niezasadne i nie znajdują usprawiedliwienia ani prawnego, ani „technicznego”.

W tego typu sytuacji wspólnocie mieszkaniowej przysługują roszczenia przeciwko właścicielowi lokalu? Wydaje się, że w pierwszej kolejności wspólnota mieszkaniowa powinna podjąć możliwie szybko wszelkie działania na drodze polubownej, a przede wszystkim skierować stosowne wezwanie do właściciela lokalu.

 Jeżeli jednak nie przyniesie to rezultatu, wówczas należy bezzwłocznie podjąć działania sądowe. W orzecznictwie i doktrynie zgodnie wskazuje się, że wspólnocie przysługuje roszczenie o nakazanie przez sąd udostępnienia lokalu właścicielowi w celu wykonania czynności w lokalu.

Praktyczny przykład z orzecznictwa:

„Wprawdzie art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali nakłada na właścicieli lokali obowiązki dotyczące bezpośrednio ich lokali (właściciel lokalu zostaje zobowiązany tym przepisem do zezwalania na wstęp do swojego lokalu, na żądanie zarządu, ilekroć jest to niezbędne do przeprowadzenia konserwacji, remontu albo usunięcia awarii w nieruchomości wspólnej, a także w celu wyposażenia budynku, jego części lub innych lokali w dodatkowe instalacje), a to w celu ochrony interesów pozostałych właścicieli lokali, jednakże w razie odmowy spełnienia obowiązku udostępniania lokalu, wspólnocie mieszkaniowej przysługuje wyłącznie roszczenie o nakazanie przez sąd udostępnienia lokalu w celu wykonania czynności, o których mowa w art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali. Uchwały właścicieli lokali dotyczyć mogą bowiem jedynie nieruchomości wspólnej i spraw z nią związanych, a nie mogą ingerować w prawa odrębnej własności lokali” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, V Wydział Cywilny, z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt V ACa 290/13).

Jak sformułować żądanie pozwu w sprawie o udostępnienie lokalu wspólnocie mieszkaniowej?

Dla wspólnoty mieszkaniowej kluczowe znaczenie ma precyzyjne i prawidłowe sformułowanie żądania pozwu, tak aby wyrok uwzględniający powództwo wspólnoty mieszkaniowej był możliwy do wykonania, nie rodził wątpliwości na etapie egzekucji oraz nie został podważony w przypadku ewentualnej apelacji po stronie pozwanego. Żądanie nie może mieć zatem charakteru ogólnego ani abstrakcyjnego, lecz powinno w sposób jednoznaczny określać zakres obowiązku nałożonego na pozwanego, wskazywać podmiot uprawniony do korzystania z udostępnionego lokalu, cel udostępnienia oraz czas, na jaki dostęp do lokalu ma zostać zapewniony.

W szczególności w żądaniu pozwu (a następnie sentencji wyroku) powinny znaleźć się:

• dokładne oznaczenie stron postępowania,
• precyzyjne wskazanie lokalu, którego dotyczy obowiązek udostępnienia (wraz z adresem i numerem księgi wieczystej),
• określenie osób uprawnionych do wejścia do lokalu (wspólnota mieszkaniowa oraz osoby przez nią upoważnione, w tym wykonawcy),
• jednoznaczne wskazanie celu udostępnienia lokalu, czyli realizacji konkretnych prac dotyczących części wspólnych, oraz
• zastrzeżenie, że dostęp ma zostać zapewniony na czas niezbędny do wykonania tych prac.

Jedynie sformułowana w ten sposób sentencja wyroku umożliwi skuteczne wykonanie orzeczenia, w tym ewentualne zastosowanie środków przymusu przewidzianych w przepisach postępowania cywilnego. Przykładowym rozstrzygnięciem będzie zatem:

„Sąd (…) nakazuje pozwanemu A.B. aby udostępnił powódce, tj. Wspólnocie Mieszkaniowej przy ul. Wspólnotowej 1 w Krakowie oraz osobom przez powódkę upoważnionym lokal mieszkalny pozwanego położony w Krakowie przy ul. Wspólnotowej 1, dla którego Sąd Rejonowy w Krakowie prowadzi księgę wieczystą Kw nr 1234567, celem wymiany pionów instalacji ciepłej i zimnej wody oraz cyrkulacji ciepłej wody, stanowiących część wspólną budynku przy ul. Wspólnotowej 1 w Krakowie na czas niezbędny do wykonania wymiany wyżej wskazanych pionów”.

W momencie gdy wspólnota mieszkaniowa będzie dysponować prawomocnym wyrokiem, może przystąpić do jego egzekucji. Rekomenduje się także, aby żądanie pozwu objęło sytuację, gdy w razie nieudostępnienia lokalu przez jego właściciela w określonym czasie, wspólnota mieszkaniowa może samodzielnie otworzyć lokal na koszt właściciela. Jeżeli jednak tego typu zastrzeżenie nie znajdzie się w wyroku, sąd na wniosek powoda (wspólnoty mieszkaniowej) wezwie właściciela do udostępnienia mieszkania w określonym terminie, a w sytuacji, gdy termin ten upłynie, udzieli wspólnocie prawa do otwarcia mieszkania na koszt właściciela.

Jaki materiał dowodowy powinna dołączyć wspólnota mieszkaniowa do pozwu o nakazanie przez sąd udostępnienia lokalu?

Przy roszczeniu opartym o art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali – ciężar dowodu po stronie wspólnoty dotyczy przede wszystkim wykazania:

• legitymacji czynnej i biernej,
• istnienia obowiązku pozwanych do udostępnienia lokalu,
• niezbędności wstępu do lokalu oraz
• bezprawnej odmowy jego udostępnienia przez właściciela lokalu.

Legitymacja czynna wspólnoty mieszkaniowej

Po pierwsze, po stronie wspólnoty mieszkaniowej niezbędne będzie wykazanie legitymacji czynnej, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających istnienie wspólnoty mieszkaniowej, takich jak:

• informacja o nadaniu numerów NIP i REGON,
• odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości,
• uchwała o wyborze zarządu,
• pełnomocnictwo procesowe, z którego wynika umocowanie do działania w imieniu wspólnoty.

Z kolei odnośnie do pozwanego, materiał dowodowy powinien obejmować przede wszystkim odpis księgi wieczystej dla lokalu, z którego wynika prawo własności pozwanego do przedmiotowego lokalu.

Podstawy konieczności realizacji konserwacji, remontu, usunięcia awarii

Drugą grupę dowodów stanowić powinny materiały wykazujące istnienie podstawy konieczności realizacji prac. Przede wszystkim w tym zakresie należy przede wszystkim przedłożyć uchwałę wspólnoty mieszkaniowej wraz z listą głosowania, z której treści wynika czego dotyczy zakres prac technicznych. Wspólnota powinna także wykazać, że uchwała nie została zaskarżona w trybie art. 25 ustawy o własności lokali, na przykład poprzez złożenie stosownego oświadczenia zarządu wspólnoty mieszkaniowej. Tego typu dokumenty wykazywać będą podstawy prawne działań wspólnoty i wyeliminują ewentualny zarzut po stronie właściciela lokalu w zakresie intencji samowolnego prowadzenia robót budowlanych przez wspólnotę mieszkaniową.

Konieczność wstępu do lokalu w celu przeprowadzenia prac

Trzecią kategorią dowodów będą materiały świadczące o konieczności wejścia do lokalu w celu przeprowadzenia prac budowlanych. W tym zakresie wspólnota powinna przedłożyć stosowne dokumenty techniczne, przykładowo umowę zawartą z wykonawcą robót budowlanych, z której wynika zakres prac, a także specyfikację techniczną, projekt lub kosztorys budowlany.

Przykładowo, dokumenty mogą wskazywać, że piony instalacji, którą wspólnota mieszkaniowa chce wymienić przebiegają przez oraz, że wykonanie robót bez dostępu do tego pomieszczenia jest niemożliwe. Zależnie od stanu faktycznego sprawy, dodatkowymi dowodami mogą być dowody osobowe w postaci zeznań świadków, przykładowo wykonawcy robót budowlanych (który potwierdzi konieczność dostępu do lokalu i piwnicy), jak również zeznań administratora nieruchomości lub członków zarządu wspólnoty, potwierdzających organizację robót oraz podejmowane próby uzyskania zgody pozwanych.

Próby wezwania właściciela lokalu do udostępnienia lokalu

Kluczowe będą także dokumenty dotyczące polubownego wzywania właściciela lokalu do udostępnienia lokalu, przykładowo takie jak, protokoły rozmów, notatki służbowe administratora dokumentujące próby kontaktu, a także protokół przerwania robót sporządzony przez wykonawcę.

Dla wykazania interesu prawnego wspólnoty istotne są również dowody skutków odmowy udostępnienia lokalu. W tym zakresie znaczenie mogą mieć dokumenty takie jak protokół wstrzymania robót, dokumenty rozliczeniowe obrazujące koszty przestoju, jeżeli takie powstały, a także harmonogram prac wskazujący na opóźnienia spowodowane postawą pozwanych. Pomocniczo można również przedłożyć korespondencję z innymi właścicielami lokali, którzy ponieśli negatywne konsekwencje wstrzymania robót.

Ewentualne dalsze dowody

Wreszcie, dla neutralizacji ewentualnych zarzutów nadużycia prawa, wspólnota powinna wykazać prawidłowość swojego działania, w szczególności poprzez przedłożenie dowodów potwierdzających, że inni właściciele lokali udostępnili swoje lokale na potrzeby przeprowadzenia prac, że nie zgłaszano skarg co do zakresu robót oraz że nie istniał alternatywny, realny technicznie sposób wykonania robót bez dostępu do lokalu pozwanego.

Roszczenie odszkodowawcze wspólnoty mieszkaniowej w sytuacji nieudostępnienia lokalu

Poza roszczeniem opisanym powyżej, w doktrynie podnosi się także, że naruszenie przez właściciela lokalu obowiązku udostępnienia lokalu może także skutkować powstaniem roszczeń odszkodowawczych przysługujących wspólnocie mieszkaniowej (tak: R. Strzelczyk, A. Turlej, Własność lokali, Komentarz). Podstawę prawną tego typu roszczenia stanowi art. 415 Kodeksu Cywilnego, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

W praktyce w pozwie wspólnota mieszkaniowa powinna wykazać spełnienie następujących przesłanek:

1. udowodnić, że właściciel lokalu odmówił udostępnienia lokalu lub części wspólnych nieruchomości w sposób, który uniemożliwił lub utrudnił wykonanie niezbędnych prac konserwacyjnych, remontowych lub naprawczych,
2. wykazać powstanie konkretnej szkody z uwagi na odmowę udostępnienia lokalu, przykładowo: zwiększone koszty robót budowlanych, dodatkowe wydatki na zabezpieczenie elementów wspólnych nieruchomości,
3. udowodnić, że szkoda powstała bezpośrednio z winy właściciela lokalu, który nie zapewnił dostępu do lokalu lub ogródka, a nie z innych przyczyn niezależnych od wspólnoty,
4. wykazać winę pozwanego w odmówieniu udostępnienia lokalu pomimo obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali.

Podsumowanie

Obowiązek udostępnienia lokalu zarządowi wspólnoty mieszkaniowej stanowi ustawowe ograniczenie prawa własności, uzasadnione koniecznością ochrony interesu wspólnego oraz zapewnienia prawidłowego utrzymania nieruchomości wspólnej. Wynika on wprost z art. 13 ust. 2 ustawy o własności lokali i dotyczy sytuacji, w których dostęp do lokalu jest niezbędny do przeprowadzenia konserwacji, remontu, usunięcia awarii w nieruchomości wspólnej albo wyposażenia budynku lub innych lokali w dodatkowe instalacje.

Z uwagi na to, że obowiązek udostępnienia lokalu stanowi istotną ingerencję w konstytucyjnie chronione prawo własności, ewentualne roszczenia wspólnoty mieszkaniowej powinny być formułowane wyłącznie po uprzedniej, wnikliwej analizie konkretnego stanu faktycznego i prawnego. Każdorazowo konieczne jest zbadanie, czy spełniona została przesłanka niezbędności wstępu do lokalu, czy planowane czynności rzeczywiście dotyczą nieruchomości wspólnej oraz czy nie istnieje alternatywny sposób realizacji prac bez ingerencji w sferę prawa własności właściciela lokalu.

Z tego względu pozew o nakazanie udostępnienia lokalu wspólnocie mieszkaniowej powinien zostać wniesiony w sposób precyzyjny i wyważony, z jednoznacznym określeniem zakresu żądanego udostępnienia, celu wstępu do lokalu, osób uprawnionych do jego realizacji oraz czasu trwania ingerencji. Niedopuszczalne są żądania ogólnikowe lub blankietowe, które mogłyby prowadzić do nadmiernej, nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności i w konsekwencji skutkować oddaleniem powództwa lub problemami na etapie wykonania orzeczenia.